توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٧٠ - جواب شارح از وجود استعاره بالكنايه بدون تخييليه

[جواب شارح از وجود استعاره بالكنايه بدون تخييليه‌]

جواب شارح از عود اعتراض اول يعنى وجود استعاره بالكنايه بدون تخييليه‌

شارح گويد:

ممكنست در مقام جواب بگوئيم:

مقصود از عدم انفكاك استعاره بالكنايه از تخييليّه آن است كه در كلام فصحاء كه شايع و رائج است تخييليّه بدون استعاره بالكنايه يافت نميشود نه آنكه اين عدم انفكاك در مطلق كلام‌ها باشد چه آنكه نزاعى نيست در اينكه مثل [اظفار المنيّة] كه به درّنده تشبيه شده شايع نيست لذا اگر استعاره بالكنايه در آن از تخييليّه منفكّ باشد نميتوان بواسطه‌اش اعتراض و اشكال بر سكّاكى كرد و بهرصورت در عدم شيوع اينكلام نزاع و اختلاف نبوده بلكه صحبت از صحّت آن ميباشد و بهرصورت مقصود از عدم انفكاك مزبور عدم انفكاك تخييليّه از استعاره بالكنايه است و امّا وجود استعاره بالكنايه بدون تخييليّه امرى است شايع و فراوان و صاحب كشّاف اينمعنا را در ذيل فرموده حقتعالى:

الّذين ينقضون عهد اللّه‌ تقرير كرده و صاحب مفتاح نيز خود به آن در مثل انبت الرّبيع البقل تصريح كرده است پس حاصل و نتيجه مرام و مذهب سكّاكى اينست كه:

قرينه استعاره بالكنايه گاهى استعاره تخييليّه بوده مانند اظفار المنيّة و نطقت الحال و گاهى استعاره تحقيقيّه ميباشد چنانچه در فرموده حقتعالى: